نقشه راه پولکادات

نوشته و تدوین: تیم تحریریه دیجی‌mفور‌یو

🗺️ نقشه راه پولکادات (Polkadot Roadmap)

شبکه پولکادات یک پروژه متن‌باز و پیشرو است که توسط بنیاد وب ۳ (Web3 Foundation) و با رهبری گاوین وود (Gavin Wood)، یکی از بنیان‌گذاران اتریوم، ایجاد شده است. این شبکه پلتفرمی قدرتمند و مقیاس‌پذیر را فراهم می‌کند که انتقال داده و دارایی را بین بلاک‌چینهای مختلف (پاراچین‌ها) امکان‌پذیر می‌سازد. نقشه راه این بلاک‌چین به دلیل ماهیت ماژولار و پیچیده‌اش، یکی از دقیق‌ترین برنامه‌های توسعه در دنیای کریپتو است.

اولین مراحل توسعه و جذب سرمایه برای پلتفرم پولکادات، با فاز اثبات مفهوم این شبکه در ماه مه ۲۰۱۸ (اردیبهشت ۱۳۹۷) آغاز شد. سپس در اوت ۲۰۱۹ نمونه‌ای غیررسمی از شبکه پولکادات، تحت عنوان کوساما (Kusama) به‌منظور آزمایش عملکرد فناوری و مشوق‌های اقتصادی پولکادات در دنیای واقعی ایجاد شد. عرضه این پلتفرم محیط مناسبی را در اختیار توسعه‌دهندگان پاراچین‌ها قرار می‌داد تا ایده‌های خود را قبل از بارگذاری و ثبت در پولکادات، در این شبکه به معرض آزمایش بگذارند.

در مه ۲۰۲۰ (اردیبهشت ۱۳۹۹) بالاخره شبکه اصلی (Mainnet) پولکادات شروع به کار کرد و تمامی ارتقاهای بعدی تا به امروز، در جهت بهبود عملکرد، افزایش مقیاس‌پذیری و تمرکززدایی بیشتر از شبکه پولکادات انجام شده است. در ادامه این بخش، تمامی مراحل و فازهای توسعه پلتفرم پولکادات را به‌طور خلاصه و به‌روزشده مرور می‌کنیم:

🛠️ فازهای اولیه: اثبات مفهوم (Proof of Concept)

✅ فاز اول اثبات مفهوم (مه ۲۰۱۸): راه‌اندازی موتور انتقال حالت در ریلِی‌چین (Relay Chain) و سازوکار حاکمیت درون‌زنجیره‌ای (On-chain).

✅ فاز دوم اثبات مفهوم (ژوئیه ۲۰۱۸):

• پشتیبانی اولیه از معماری پاراچین‌ها
• افزودن قابلیت پاداش‌دهی و جریمه (Slashing) به الگوریتم اجماع اثبات سهام
• راه‌اندازی تست‌نت «Krumme Lanke» و اولین ارتقای خودکار آن از طریق مکانیسم حاکمیت

✅ تست‌نت BBQ-Birch (اکتبر ۲۰۱۸): یک زنجیره مبتنی بر WASM (وب‌اسمبلی) برای اجرای قراردادهای هوشمند که بر روی فریم‌ورک سابستریت (Substrate) ایجاد شده بود.

✅ فاز سوم اثبات مفهوم (ژانویه ۲۰۱۹):

• افزودن ابزار نهایی‌سازی GRANDPA به مکانیسم اجماع برای امنیت بیشتر
• راه‌اندازی تست‌نت Alexander

✅ فاز چهارم اثبات مفهوم (مه ۲۰۱۹):

• ارتقای ران‌تایم برای بهینه‌سازی تست‌نت Alexander
• افزودن قابلیت‌های جدید سهام‌گذاری (Staking) برای کمک به ایمن‌سازی نودهای اعتبارسنج
• بهینه‌سازی پروتکل GRANDPA

🦔 شبکه کوساما (Kusama): بستر آزمایشگاهی پولکادات

✅ فاز اول Kusama chain (اوت ۲۰۱۹): کوساما به عنوان نسخه اولیه و حسابرسی‌نشده پولکادات شناخته می‌شود. این زنجیره یک بلاک‌چین مجزا است که بر روی شبکه Canary راه‌اندازی شده و هدف آن آزمایش مکانیسم حاکمیت، سهام‌گذاری و شاردینگ در شرایط واقعی است. تیم‌های توسعه‌دهنده می‌توانند پاراچین‌های خود را تحت شرایط اقتصادی واقعی در بلاک‌چین کوساما راه‌اندازی کنند.

✅ فاز دوم Kusama chain (سپتامبر ۲۰۱۹): به‌روزرسانی v۰.۶.۱۷؛ در این به‌روزرسانی، پلتفرم کوساما از اجماع اثبات سهام ساده به اثبات سهام نامزدشده (NPoS) تغییر یافت. همچنین قابلیت انتخاب اعضای شورای کوساما فعال شد. این ارتقا از نظر فنی شامل راه‌اندازی یک زنجیره جدید با چندین اصلاح مهم بود، اما تمامی معاملات زنجیره اولیه در این زنجیره گنجانده شد تا حساب‌های کاربران بدون تغییر باقی بماند.

• به‌روزرسانی v۰.۶.۱۸ شامل ارتقای GRANDPA به نسخه ۰.۱۰.۰ برای نهایی‌سازی سریع‌تر بلوک‌ها.

✅ فاز سوم Kusama chain (نوامبر ۲۰۱۹):

• افزودن قابلیت ذخیره‌سازی نگاشت پیشوند (Prefix Storage Mapping)
• بازسازی و چابک‌سازی سیستم حاکمیت شبکه

🚀 راه‌اندازی و تکامل شبکه اصلی پولکادات (Mainnet)

✅ فاز اول شبکه اصلی پولکادات (مه ۲۰۲۰): زنجیره اصلی پولکادات در تاریخ ۲۷ می ۲۰۲۰ راه‌اندازی شد. این نسخه اولیه به عنوان یک شبکه مبتنی بر الگوریتم اثبات اقتدار (PoA) و با مشارکت ۶ اعتبارسنج از بنیاد وب ۳ شروع به کار کرد. این شبکه به سرمایه‌گذاران اولیه DOT اجازه می‌داد که توکن‌های خود را دریافت کرده و درخواست خود را برای راه‌اندازی یک فول نود اعتبارسنج یا گزیننده (Nominator) ثبت کنند.

✅ فاز دوم شبکه اصلی پولکادات (ژوئن ۲۰۲۰): بنیاد وب ۳ اولین همه‌پرسی را به‌منظور انتقال به فاز دوم شبکه اصلی برگزار کرد. نودهای اعتبارسنج به انتقال شبکه پولکادات از الگوریتم اجماع اثبات اقتدار (PoA) به اثبات سهام نامزدشده (NPoS) رأی دادند. پولکادات با این انتقال، گام بزرگی در جهت تمرکززدایی برداشت و تعداد اعتبارسنج‌های فعال را از ۲۰ نود به حدود ۲۰۰ نود افزایش داد.

✅ فاز سوم شبکه اصلی پولکادات (ژوئیه ۲۰۲۰): بنیاد وب ۳ از کلید superuser خود (معروف به Sudo) به‌منظور ارتقای شبکه و فعال‌سازی تمامی قابلیت‌های حاکمیتی استفاده کرد. این به‌روزرسانی به اعضای شورا و تمامی دارندگان توکن‌های DOT اجازه داد تا پروپوزال‌های پیشنهادی خود را ارائه دهند. پولکادات همچنین دارای یک کمیته فنی است که در صورت بروز مشکلات، می‌تواند تغییرات موردنظر خود را به‌صورت یک پروپوزال اضطراری به شورای پولکادات ارسال کند.

✅ فاز چهارم شبکه اصلی پولکادات (ژوئیه ۲۰۲۰): شورای پولکادات پس از دریافت اختیارات حاکمیتی، اولین همه‌پرسی را به‌منظور حذف امتیاز superuser (که در اختیار بنیاد وب ۳ بود) برگزار کرد. با حذف امتیاز Sudo، پولکادات از حالت زنجیره کاندید به شبکه رسمی خود انتقال یافت و دیگر یک شبکه مجوزمحور (Permissioned) محسوب نمی‌شد.

✅ فاز پنجم و بازتعریف توکن‌های دات (اوت ۲۰۲۰): در اولین همه‌پرسی رسمی جامعه پولکادات، نسبت ارزش توکن‌های دات و خردترین واحد آن «پلانک (Planck)» با ضریب ۱۰۰ افزایش یافت. این تغییر در تاریخ ۲۱ اوت ۲۰۲۰ به وقوع پیوست. پس از این تغییر، موجودی توکن‌های دات در تمامی حساب‌ها ۱۰۰ برابر شد و عرضه کلی از ۱۰ میلیون به ۱ میلیارد توکن افزایش یافت، اما تغییری در ارزش دلاری موجودی کاربران به‌وجود نیامد.

🔮 به‌روزرسانی‌های اخیر و چشم‌انداز آینده (پولکادات ۲.۰)

✅ فعال‌سازی پاراچین‌ها و XCM (۲۰۲۱-۲۰۲۲): شبکه پولکادات با برگزاری مزایده‌های پاراچین (Parachain Auctions)، پروژه‌های برتر را به شبکه اصلی متصل کرد. همچنین پروتکل پیام‌رسان بین‌زنجیره‌ای (XCM) فعال شد که امکان ارتباط امن و انتقال دارایی بین پاراچین‌های مختلف و حتی شبکه‌های خارجی مانند اتریوم را فراهم کرد.

✅ انقلاب حاکمیتی با OpenGov (۲۰۲۳): پولکادات سیستم حاکمیتی قدیمی خود را با سیستم جدید و دموکراتیک‌تر OpenGov جایگزین کرد. در این سیستم، هر دارنده توکن DOT می‌تواند مستقیماً در مورد پروپوزال‌ها رأی دهد و قدرت رأی او بر اساس میزان توکن‌های قفل‌شده و مدت زمان آن تعیین می‌شود.

✅ به‌روزرسانی Async Backing (۲۰۲۳): این ارتقای فنی مهم، سرعت تولید بلوک در پاراچین‌ها را از ۱۲ ثانیه به ۶ ثانیه کاهش داد و ظرفیت پردازش و کارایی شبکه را به طور چشمگیری افزایش داد.

✅ چشم‌انداز آینده: پولکادات ۲.۰ و JAM: گاوین وود معماری آینده را با دو مفهوم کلیدی ترسیم کرده است: Agile Coretime (که اجازه می‌دهد پروژه‌ها ظرفیت پردازش شبکه را به صورت لحظه‌ای و منعطف خریداری کنند، به جای مزایده‌های طولانی‌مدت) و ماشین JAM (Join-Accumulate Machine) که قرار است در بلندمدت جایگزین Relay Chain فعلی شود تا مقیاس‌پذیری و امنیت شبکه را به سطحی کاملاً جدید ارتقا دهد.

⚠️ هشدار مهم: سرمایه‌گذاری و مشارکت در شبکه ⚠️

پولکادات یک اکوسیستم پیچیده و در حال تکامل است. مشارکت در مزایده‌های پاراچین، سهام‌گذاری (Staking) یا رأی‌دهی در OpenGov نیازمند دانش فنی نسبتاً بالایی است. همیشه قبل از قفل کردن دارایی‌های خود یا مشارکت در حاکمیت شبکه، از معتبر بودن نودهای اعتبارسنج و جزئیات پروپوزال‌ها اطمینان حاصل کنید و مدیریت ریسک را رعایت نمایید.